In de kakofonie van de Israëlische politiek was de kalme stem van generaal Gadi Eisenkot jarenlang niet hoorbaar. Totdat hij zich aandiende voor een karwei dat nog nooit iemand had geklaard: Benjamin Netanyahu afvoeren van het politieke toneel. Op 27 oktober zijn er verkiezingen voor de Knesset, het Israëlische parlement. Zal Eisenkot erin slagen een eind te maken aan het rampzalige regime van de politieke overlever Netanyahu? Het is een heidens karwei en succes is ook nu niet verzekerd.


Eisenkot. De naam klinkt nogal Duits. Maar zou het echt ijzeren drol betekenen? Een website over joodse familienamen probeert er nog iets van te maken door te veronderstellen dat kot een ‘verdraaide vorm’ is van kop. IJzeren hoofd dus? Geen sprake van. Eisenkot is geen Asjkenazische naam. Het is inderdaad een verbastering, maar dan van een woord uit het Tachelhiyt, een Berbertaal die gesproken wordt in verschillende streken van Noord-Afrika, vooral in het westen van Marokko. Azenkodh betekent in het Tachelhiyt ‘gazelle’. De naam kwam onder de joodse bevolking van Marokko en Tunesië veel voor.


Meir Azenkodh werd geboren in Marrakesh, zijn vrouw Esther in Casablanca. In de jaren zestig emigreerden ze naar Israël, waar een ambtenaar van de burgerlijke stand hun naam schijnt te hebben verbasterd tot het Asjkenazisch klinkende Eisenkot. Het was de tijd waarin Sefardische joden in Israël als tweederangsburgers werden beschouwd, simpele zielen die alleen voor onderdanige banen geschikt waren. Die Asjkenazische minachting voor de Mizrahim, de uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika geëmigreerde joden, is nog lang niet verdwenen.


De Eisenkots vestigden zich in Tiberias, een joodse heilige stad aan de westoever van het gelijknamige meer, waarover Jezus zou hebben gelopen. Daar werd in 1960 hun tweede zoon geboren, Gadi, oftewel ‘mijn weelde’. Na vier kinderen scheidden ze, waarna zijn vader hertrouwde en nog eens vier kinderen kreeg. Gadi bracht zijn jonge jaren door in de havenstad Eilat. Hij wilde kapitein bij de koopvaardij worden, maar eerst moest hij in dienst. Voor een pilotencursus bleek hij niet geschikt, maar het soldatenbestaan trok hem aan. In 1978 werd hij beroepsmilitair, om 41 jaar later af te zwaaien als de hoogste chef van de Israel Defense Forces (idf).


In Israël is dienen in het leger een heilige en buitengewoon eervolle vaderlandse plicht; dienstweigering, zeer zeldzaam, levert gevangenisstraf op. Van kindsbeen af wordt de Israëliërs bijgebracht dat een sterk leger een absolute noodzaak is voor het voortbestaan van de door vijanden omringde joodse staat. Dat de joden zich nooit meer naar de slachtbank zullen laten leiden. Dat de beste verdediging bestaat uit aanvallen.


Het leger is ook de grote gelijkmaker in een diep verdeelde, gepolariseerde maatschappij. Iedereen (op de ultraorthodoxen na) voelt zich verbonden met het leger, omdat iedereen (alweer op de ultraorthodoxen na) erin heeft gezeten, of kinderen heeft die soldaat zijn of nog zullen worden. De dienst schept niet alleen een minimum aan maatschappelijke cohesie, maar ook vrienden voor het leven. Informele netwerken van ondernemers en andere invloedrijke gremia stammen vaak uit de diensttijd.


De idf moet de veiligheid en het voortbestaan van Israël garanderen. Kritiek op deze cruciale organisatie kan niet worden getolereerd. Soldaten zijn haast per definitie helden, hun critici haast per definitie landverraders. Nog altijd gaat de idf in Israël door voor het meest morele leger van de wereld. Verreweg de meeste Israëliërs willen er niet van horen dat hun helden wandaden begaan. Vandaar de rabiate reacties op de makers van de documentaire Naza, waarin militairen getuigen van de gewetenloosheid waarmee de vernietigingsoorlog tegen de Gazanen wordt gevoerd. En ‘schandalig’ was in Israël nog de vriendelijkste kwalificatie voor de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede aan Navi Pillay. Zij was immers voorzitter van een VN-onderzoekscommissie die Israëls optreden in Gaza bestempelde als genocide.


Het leger staat in hoog aanzien, en in het hoogste aanzien staan de elite-eenheden. Een daarvan is de Golani Brigade, die is ingezet in alle oorlogen die Israël heeft gevoerd. In deze infanteriebrigade klom Gadi Eisenkot op tot luitenant-generaal en in 1997 tot brigadecommandant. Twee jaar later werd hij militair secretaris van de nieuwe premier Ehud Barak – die later onder Netanyahu minister van Defensie werd en daarna een van diens felste tegenstanders. In zijn nieuwe functie kreeg Eisenkot rechtstreeks te maken met de grote politiek. En daarna ging zijn militaire carrière onstuitbaar verder.


Over zijn persoonlijk leven weten we weinig. Voordat hij de politiek inging, gaf hij zelden of nooit interviews. We weten alleen dat hij van eenvoudige afkomst is, op jonge leeftijd trouwde, vijf kinderen kreeg en dat zijn vrouw en hij nog altijd bij elkaar zijn. Ze wonen in de kustplaats Herzliya bij Tel Aviv. Tegenwoordig schermt hij meer dan ooit zijn privéleven af. Bij gebrek aan schandalen is hij dan ook niet interessant voor moddergooiers. Jammer voor zijn politieke vijanden.


Als het gaat om leugens, lastercampagnes, corruptiepraktijken of schuinsmarcheerderij is Eisenkot de tegenpool van Netanyahu. Mensen die hem als militair hebben meegemaakt, schetsen hem als een bescheiden man die zichzelf niet ziet als het middelpunt van het heelal. Een man die niets moet hebben van politiek theater en praat zonder stemverheffing. Een man die recht door zee is, maar zich niet van de wijs laat brengen. Hij is loyaal, maar is niet bang om kritiek op het beleid te spuien.


Een rustige man zonder blaaskakerij en zonder honger naar geld en macht valt op in een omgeving waar nederigheid en eerlijkheid zeldzame deugden zijn. Maar denk niet dat Eisenkot een lieverdje is. Hij is de bedenker van de Dahiya-doctrine, zo genoemd naar een wijk in Beiroet waar tijdens de Libanon-oorlog van 2006 de politiek-militaire beweging Hezbollah haar hoofdkwartier had. De woonflats in de wijk werden door de Israëlische luchtmacht zwaar gebombardeerd.


De vernietiging van de civiele infrastructuur had ten doel de bevolking in opstand te laten komen tegen Hezbollah. Ze moest ook dienen als dreigement dat de idf in toekomstige conflicten op dezelfde manier zou optreden. ‘Wat er in de wijk Dahiya is gebeurd’, zei Eisenkot, destijds commandant van het Noordelijk Commando, ‘zal gebeuren met elk dorp vanwaaruit wordt geschoten op Israël. We zullen disproportioneel geweld toepassen en grote schade en verwoesting aanrichten. Vanuit ons standpunt zijn dat geen burgerdorpen, het zijn militaire bases.’ Eisenkots Dahiya-doctrine wordt in de huidige oorlogen tegen Gaza en Libanon volop in praktijk gebracht. Gaza ligt in puin, en van de zestig dorpen en steden van Zuid-Libanon zijn er 48 grotendeels verwoest.


Gadi’s opmars naar de militaire top was niet meer te stuiten. In 2013 werd hij onder generaal Benny Gantz de tweede man van de idf, en twee jaar later de eerste. Eisenkot was de eerste militair van Marokkaanse afkomst die het tot hoogste legerleider bracht. Hij voerde diverse hervormingen door, waaronder een afslanking van de strijdkrachten, de benoeming van vrouwen op commandoposten en de vestiging van een cybercommando. Tegelijk moesten grondoperaties weer centraal komen te staan, zo bepaalde de infanterist Eisenkot. ‘Koel en weloverwogen’, zo noemde Israëls belangrijkste krant Ynet de nieuwe stafchef. ‘Hij zal hard en snel toeslaan – maar alleen als het moet.’


Stafchef Eisenkot is ervan overtuigd dat de vredestijd tussen twee oorlogen zo lang mogelijk moet zijn, zodat het land zich volop aan zijn economische ontwikkeling kan wijden en het leger intussen undercover-operaties kan uitvoeren die de vijand moeten verzwakken in afwachting van de volgende oorlog. En als die er dan komt, dan moet er hard worden toegeslagen, maar de gevechten moeten wel zo kort mogelijk duren en de wapenstilstanden zo lang mogelijk. En er moet een duidelijke exit-strategie zijn. Het zijn ideeën waarvan Netanyahu zich niets meer heeft aangetrokken sinds direct na 7 oktober 2023 zijn forever wars begonnen.


Begin 2019 ging Eisenkot met pensioen. Wanneer in Israël een generaal afzwaait, dan is dat lang niet altijd einde oefening. Vaak beginnen ze als politicus een nieuw leven. Ze sluiten zich aan bij een partij of richten er zelf een op, ze worden minister, liefst van Defensie, soms worden ze zelfs premier, zoals de afgezwaaide generaals Yitzhak Rabin, Ehud Barak en Ariel Sharon. Het zegt veel over de politieke macht van het Israëlische leger.


Ook Benny Gantz, Eisenkots voorganger als idf-chef, wilde premier worden. Daartoe richtte hij een partij op, die in 2019 een centrum-rechts verbond sloot met de partijen van twee oud-ministers van Netanyahu die schoon genoeg hadden gekregen van diens volmaakte onbetrouwbaarheid. De alliantie Blauw en Wit tussen Gantz, de voormalige tv-presentator Yair Lapid en de oud-stafchef Moshe Ya’alon sloeg geweldig aan. De onttroning van Netanyahu leek nabij. Een onthutsende mallemolen van mislukte verkiezingen, kabinetsformaties, fusies, splitsingen, verraad en absurde intriges liep uit op een regering waarin eerst Netanyahu en daarna Gantz premier zou worden. Toen Gantz aan de beurt was, stak Netanyahu daar met een trucje een stokje voor.


Ook Gadi Eisenkot voelde een politieke roeping en sloot zich aan bij een groep van Gantz en andere politieke vijanden van Netanyahu. Die was intussen met de ergste extremisten in zee gegaan om aan de macht te kunnen blijven. En toen kwam 7 oktober. De barbarij van Hamas maakte een eind aan het geloof dat de joden in Israël veilig waren. Het vereerde leger had afschuwelijk gefaald, en Benjamin ‘mister security’ Netanyahu het meest.


Gantz en Eisenkot traden toe tot de regering en het oorlogskabinet. Daarin kregen ze het direct aan de stok met de premier, die geen enkele strategie had. Al begin 2024 zei Eisenkot dat de ‘totale nederlaag’ van Hamas onmogelijk was. Voor Gantz en Eisenkot ging het allereerst om iets wat Netanyahu weinig kon schelen: de bevrijding van de gijzelaars. Hun campagne voor een wapenstilstand stuitte op hardnekkig verzet van Netanyahu en zijn fascistische coalitievrienden.


Het Gaza-drama trof ook Eisenkots eigen familie. Twee maanden na het begin van de Israëlische wraakacties werd zijn jongste zoon, de 25-jarige reservist Gal Meir, tijdens een grondoperatie in Gaza gedood bij een bomexplosie in een tunnel van Hamas. Een dag later kwam ook een neef van hem om in Gaza, een jaar later een andere neef. Eisenkot heeft die persoonlijke tragedies nooit gebruikt voor politiek gewin. Ook in dit opzicht is hij een tegenpool van Netanyahu, die de dood van zijn oudste broer Jonatan bij de bevrijding van Israëlische gijzelaars op het vliegveld van Entebbe, vijftig jaar geleden, tot op het bot heeft uitgemolken, pas nog tijdens een agressieve toespraak voor een grotendeels lege VN-vergaderzaal.


Het oorlogskabinet bleek diep verdeeld. Na acht maanden gaf Eisenkot er de brui aan. Gantz, aanvankelijk getipt als opvolger van de in opspraak geraakte Netanyahu, deed hetzelfde. Zijn partij liep leeg. Vorig jaar kwam Eisenkot met een eigen partij, Yishar (Recht door zee). Vanuit het niets passeerde hij vier maanden geleden oud-premier Naftali Bennett als de populairste kandidaat van de oppositie. In de meeste peilingen krijgt Eisenkot meer stemmen dan Netanyahu. Hoe komt dat?


Met zijn steenkolenengels en gebrek aan ego, charisma en welsprekendheid heeft Eisenkot iets wat Netanyahu niet heeft: hij straalt het vertrouwenwekkende fatsoen uit van de gewone man. Hij heeft veel medeleven gekregen met het verlies van zijn zoon in de Gaza-oorlog, terwijl Netanyahu’s zoon Yair, een venijnige internettrol, naar Miami vluchtte om niet te hoeven opkomen als reservist. En velen die Netanyahu niet meer kunnen luchten of zien, steunen nu Eisenkot.


De enorme afkeer van de zittende premier heeft legio redenen. Hij is de ene oorlog na de andere begonnen zonder er één te winnen. Hij draagt zware verantwoordelijkheid voor ‘7 oktober’. Alle waarschuwingen uit binnen- en buitenland over een op handen zijnde aanval van Hamas heeft hij genegeerd. Hij blokkeert nog altijd de instelling van een commissie van onderzoek. Met zijn campagne tegen de rechterlijke macht, de onafhankelijke pers en de Israëlische Palestijnen ondergraaft hij de democratie. Om de onmisbare steun van zijn extremistische coalitiegenoten niet te verliezen saboteert hij de wet die ook voor ultraorthodoxen de dienstplicht voorschrijft, en treedt hij niet op tegen de pogroms van kolonisten tegen de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, waardoor Israël het laatste greintje internationale goodwill verspeelt.


Op al die punten valt Eisenkot de ‘leugenaar’ Netanyahu hard aan. Hij wil een staatscommissie van onderzoek naar 7 oktober, maar voor de rest blijft hij tamelijk vaag. Hij heeft het over het herwinnen van de democratie en het respect van de wereld en over een fatsoenlijke regering zonder corruptie, hij wil geen annexatie van de Westoever maar ook geen tweestatenoplossing, en hij zegt dat Israëls veiligheid bij hem in betere handen is dan in die van Netanyahu.


Krijgt Israël een Netanyahu-light als premier? Als we de prognoses mogen geloven, dan haalt de regeringscoalitie noch de oppositie een absolute meerderheid van 61 Knessetzetels. De Arabische partijen zitten op de wip, maar Eisenkot wil ze niet hebben omdat hij anders de rechtse kiezers zou afstoten die hij juist bij Netanyahu wil weglokken. Als er geen regering kan worden gevormd, blijft Netanyahu tot nader order aan de macht. En gaan genocide, etnische zuivering en rechtsverkrachting gewoon door.